2020
Neogotyk przy Mikołowskiej
Trendy architektoniczne są odzwierciedleniem dokonujących się procesów dziejowych. Na mijanych codziennie budynkach znajdują się niepozorne detale przedstawiające nierzadko kwestie natury ostatecznej.
Na początku XIX w. państwo pruskie wymierzyło cios w duchowość. W 1803 r. zniesiono urzędy i instytucje religijne, w latach 1810-1811 przeprowadzono na Śląsku likwidacje zakonów katolickich i sekularyzacje dóbr Kościoła. Przez kilka następnych dziesięcioleci toczyły się spory pomiędzy zwolennikami idei świeckich a tradycjonalistami. Efektem tego był zastój w dziele budowy obiektów sakralnych. Zaostrzenie konfliktu nasiliło się w czasach rządów protestanckich Hohenzollernów i kanclerza Bismarcka, zwolennika całkowitego rozdziału państwa od Kościoła. Co więcej, w pruskim ministerstwie wyznań połączono wydział katolicki z ewangelickim, gdzie od tej pory dla budynków sakralnych (ewangelickich i katolickich) powstawały bardzo podobne założenia architektoniczne (np. w Mysłowicach neogotyckie kościoły Serca Pana Jezusa i ewangelicki). Faktowi temu przeciwstawił się biskup wrocławski Heinrich Förster, którego represjonowały władze Prus, by w następnym roku zdjąć go z urzędu. W 1887 r. stanowisko biskupa wrocławskiego objął Georg Kopp, którego strategiczna ustępliwość wobec władz państwowych skutkowała „wysypem” na Śląsku budowli sakralnych, przeważnie neogotyckich.
Na pocztówce z ok. 1904 r. widok neogotyckiej kamienicy
przy skrzyżowaniu ulic Mikołowskiej i Oświęcimskiej
Realizowanie prądów neogotyckich odbywało się także w architekturze świeckiej, jednakże ilość realizacji neogotyku w przestrzeni miejskiej Górnego Śląska jest znikoma. Jednym z niewielu przykładów kamienicy czynszowej o wyraźnych cechach neogotyku jest w Mysłowicach budynek na rogu ulic Mikołowskiej i Oświęcimskiej. Charakterystyczna dla gotyku jest w nim czerwona cegła, strzelistość zwieńczeń przy dachu, niewielki biały krzyż i rogowa wieżyczka. Nad bramą wjazdową od strony ul. Mikołowskiej umieszczono kartusz z datą budowy 1901.
Wyrazem niekwestionowanej katolickości tego budynku jest niewielkich rozmiarów płaskorzeźba, znajdująca się na fasadzie od strony ul. Oświęcimskiej. Niestety, jeden z jej elementów został oderwany. Zachowały się po nim ślady mocowania śrubami. Nad usuniętą częścią znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca Trójcę Świętą. Ducha Świętego przedstawia tam opromieniona gołębica. Po lewej stronie, patrząc od ulicy, autor płaskorzeźby umieścił Chrystusa trzymającego w ręce krzyż, po prawej stronie wizerunek Boga Ojca z berłem królewskim, symbolem najwyższej władzy.
Na Górnym Śląsku (szczególnie w południowej części) Trójcę Świętą przedstawiano najczęściej w formie wolno stojących kolumn z Tronem Łaski, gdzie Bóg Ojciec trzyma w ramionach Syna ukrzyżowanego, a Duch Święty ukazywany jest w postaci gołębicy umieszczonej nad krucyfiksem. Dodajmy, że na parterze kamienicy funkcjonowały sklepy. Pierwszym był skład artykułów kolonialnych Franza Grossa (ilustracja).
Dariusz Falecki
Literatura: Ewa Chojecka, Architektura sakralna, neogotycki uniformizm i nowe doświadczenia przestrzenne. (w:) „Sztuka Górnego Śląska” Katowice 2004.
Co Tydzień nr 16, 16 – 22 kwietnia 2020 r.
