1997
W państwie pruskim 1837 – 1922
Rozwój Techniczny kopalni
Udostępnianie Pokładów i Wyrobisk
Na obszarze kopalni „Danzig” pierwszy pokład 404 (Gawron) o grubości 1,2 m zalegał na głębokości 5-20 metrów. Kilka metrów niżej występował pokład 405 (Maurycy) o miąższości do 3,3 m. Początkowo eksploatacja odbywała się w pobliżu wychodni pokładów. Udostępnianie złóż następowało za pomocą szybików obudowanych drewnem. Z szybików prowadzono następnie poziome chodniki podstawowe po rozciągłości. Szybiki miały grubość od kilkunastu do kilkudziesięciu metrów oraz przekrój przeważnie prostokątny o powierzchni do 4m2. W 1848 roku eksploatację węgla w kopalni „Danzig” prowadzono po udostępnieniu pokładów płytkimi szybikami „Dawid”, „Marietta” i „Franciszek”, które zgłębiono do 49 metrów. Urobek wyciągano ręcznymi kołowrotami (hasple) w skrzyniach lub beczkach. Szybiki służyły także do opuszczania materiałów i schodzenia przedziałami drabinowymi do podziemia kopalni.
Odwadnianie wyrobisk podziemnych odbywało się początkowo ręcznie za pomocą kołowrotów, którymi wyciągano na powierzchnię beczki z wodą. W 1840 roku zainstalowano w kopalni „Danzig” pierwszą maszynę parową do odwadniania o mocy 6 KM. Jednakże już w 1847 roku na skutek trudniejszych warunków zainstalowano maszynę parową o mocy 16 KM. Poruszała ona dwa zestawy pompowe o średnicy tłoków 31 cm. Rozpoczęto również przygotowania do zainstalowania napędzanej parą maszyny wyciągowej, którą uruchomiono w 1848 roku.
Pierwsze dwa szyby wydobywcze kopalni „Mysłowice” zaczęto głębić w 1872 roku. Szyb A nazwany „Gustaw” („Jagiełło”) osiągnął głębokość 75 m, natomiast Szyb C nazwany „Luise” („Sas”) zgłębiono do 77 m, trzeci Szyb B nazwany „Kate” („Łokietek”) rozpoczęto głębić w 1897 roku do 135 m. Podane w nawiasach nazwy polskie szybów wprowadzono w roku 1936. W 1873 roku zainstalowano w kopalni pierwszą podziemną pompę głównego odwadniania o napędzie parowym, która pracowała do 1890 roku.
Wyczerpywanie się zasobów na wyższych poziomach zmuszało do dalszego pogłębiania szybów wydobywczych. W 1878 roku szyb „Jagiełło” osiągnął głębokość 135 m. Zarazem zainstalowano na tym poziomie pompę głównego odwadniania. Pod koniec lat 70-tych XIX wieku szyb „Jagiełło” wyposażono w stalową wieżę i maszynę wyciągową. Dzięki temu dało się go zgłębić w 1880 roku do 200 m. Na tym prawdopodobnie szybie zainstalowano pierwszą w górnictwie górnośląskim tarczę Koepe, która zastąpiła powszechnie stosowane dotąd bębny linowe. Wprowadzono tu także czteropiętrowe klatki przymocowane do lin wyciągowych. Umożliwiło to wyciąganie jednocześnie 8 wozów po 625 kg załadowanych węglem lub 44 osób. W 1893 roku na podszybiu tego szybu zainstalowano na poziomie 250 m pompy głównego odwodniania o napędzie parowym. Ostatecznie pogłębienie szybu „Jagiełło” do poziomu 350 m nastąpiło w 1896 roku.
Przystąpiono do pogłębiania szyby „Sas”, osiągając w 1882 roku głębokość 154 m i 250 m w 1891 roku. Równocześnie poszerzono średnicę szybu do 4,8 m.
W 1901 roku zainstalowano w kopalni pierwsze maszyny tłokowe prądotwórcze, zaś w 1903 roku wprowadzono pierwszą pompę z silnikiem elektrycznym do odwadniania poziomu 350.
W 1907 roku zabudowano na podszybiu szybu „Jagiełło” nową maszynę wyciągową o napędzie parowym o mocy 2300 KM.
W latach 1897-1900 zgłębiono do poziomu 350 m szyb „Łokietek”. Na szybie tym zainstalowano w 1900 roku maszynę wyciągową z dwoma silnikami o napędzie parowym i mocy 2000 KM. W komorze pomp na poziomie 350 m zabudowano pompy głównego odwadniania z silnikami parowymi. W latach 1910-1911 szyb zgłębiono do 500 m.
Rozbudowę kopalni „Mysłowice” stale utrudniał silny dopływ wód podziemnych. W styczniu 1886 roku woda z powierzchni wdarła się do wschodniego chodnika na poziomie 135 m, zmuszając do przerwania robót do czasu zainstalowania nowej pompy o wydajności 18 m3/min. w 1877. Podobne wdarcie wody miało miejsce w 1891 roku. Na skutek zainstalowania nowych maszyn odwadniających ich moc wzrosła do 1966 KM, co stanowiło 71% łącznej mocy zainstalowanej w kopalni.
W 1913 roku w kopalni „Mysłowice” było zainstalowanych 55 maszyn parowych o łącznej mocy 15.675 KM i 107 silników elektrycznych o łącznej mocy 6.928 KM. W okresie 1881-1913 moc maszyn zainstalowanych w kopalni wzrosła około 24 razy z 950 KM do 22.603 KM. Moc maszyn w przeliczeniu na 1000 ton rocznego wydobycia wzrosła w latach 1890-1913 ponad pięciokrotne z 4,0 do 21,4 KM/1000 t, podczas gdy w całym górnictwie górnośląskim prawie czterokrotnie. Wskazuje to na osiągnięcie przez kopalnię „Mysłowice” wysokiego poziomu rozwoju technicznego. Niewątpliwie kopalnia należała w tym okresie do kopalń o najwyższym stopniu mechanizacji. Nawet w okresie wojennymi i powojennymi lat 1913-1921 moc maszyn wzrosła do 28.049 KM (o 24%), natomiast wskaźnik średniej mocy maszyn na 1000 t osiągnął 44,9 KM/1000 t. Świadczy to o utrzymaniu przez kopalnię statusu kopalni nowoczesnej i przodującej w dziedzinie postępu technicznego.
Do 1899 roku szyb „Jagiełło” był szybem wdechowym a szyby „Sas” i „Łokietek” szybami wydechowymi, w których wylot powietrza z kopalni wymuszano za pomocą depresji cieplnej wytwarzanej przez ogrzewanie powietrza parą. Wydłużająca się sieć poziomych wyrobisk udostępniających i schodzenie z eksploatacją coraz głębiej powodowało wzrost trudności wentylacyjnych, transportowych oraz zagrożeń wodnych i pożarowych.
Przystąpiono więc do głębienia szybów peryferyjnych o znaczeniu pomocniczym. W 1883 roku rozpoczęto głębienie szybu „Ewald” („Mieszko”), które zakończono w 1833 roku na głębokości 91 m, po udostępnieniu pokładu 510 od stropu do spągu. Początkowo spełniał on rolę szybu wentylacyjnego, zaś od 1901 roku był także szybem podsadzkowym.
W 1898 roku rozpoczęto głębienie szybu wentylacyjnego „Franciszek” do poziomu 170 m. Na szybie tym zainstalowano w 1899 roku pierwszy wentylator o napędzie parowym i wydajności 3600 m3/min, zaś w 1905 roku zabudowano drugi wentylator napędzany już elektrycznie. Ostateczną głębokość 350 m szyb „Franciszek” osiągnął w 1916 roku.
W 1901 roku rozpoczęto głębienie kolejnego szybu wentylacyjnego „Otto” („Bończyk”), które zakończono na poziomie 350 m po udostępnieniu pokładu 620. Na szybie tym zabudowano w 1907 roku wentylatory firmy Dinnenthal o wydajności 2500 m3 i dypresji 65 mm słupa wody. W 1913 roku zamontowano drugi wentylator o wydajności 3500 m3. Po zakończeniu prac głębinowych na zrębie szybu „Bończyk” zabudowano maszynę wyciągową z silnikiem elektrycznym firmy Linke-Hoffman o mocy 180 KM z tarczą pędną Koepe o średnicy 4 m. Wyłączono ją z ruchu dopiero w 1985 roku. W 1922 roku na terenie szybu „Bończyk” zainstalowano jeszcze kompresor elektryczny firmy Linke-Hoffman o wydajności 2500 m3/min, który pracował do 1966 roku.
Głębienie drugiego szybiku podsadzkowego „Anna” rozpoczęto w 1903 roku. Szyb ten zgłębiono do poziomu 89 m i wykorzystywano do podsadzania wyrobisk eksploatacyjnych na poziomie 135 m. Szyb „Anna” został zlikwidowany w 1963 roku przez zasypanie.
Trzecim szybem podsadzkowym był szyb „Maria” zgłębiony w 1909 roku do 40 metrów. Szyb ten zasypano w 1935 roku, zaś znajdującą się przy szybie duklę podsadzkową głębokości 15 m zasypano dopiero w 1958 roku.
Jak z powyższych opisów wynika dwa szyby wydobywcze kopalni „Mysłowice”, bez szybu „Sas”, osiągnęły do 1911 roku głębokości ostateczne, które utrzymywały się do dnia dzisiejszego. Do roku 1922 powstały także wszystkie poziomy wydobywcze kopalni, a mianowicie poziomy 75 m, 135 m, 250 m, 350 m i 500 m. do tego też roku został utworzony podstawowy szkielet wyrobisk udostępniających poziomych. Od 1873 roku prowadzono roboty udostępniające na poziomie 75 m, by od 1877 roku rozpocząć regularną eksploatację w pokładzie 405. Wydobycie z tego poziomu było niewielkie i wynosiło początkowo 16 tys. ton rocznie,bu do 1883 roku zwiększyć się do 100 tys. ton. W latach 1878-1883 przekopem długości 600 m, drążonym na północ od szybów głównych na poziomie 135 m, udostępniono pokłady 501 i 510. Po zakończeniu robót przygotowawczych w 1887 roku przystąpiono do eksploatacji z tego poziomu. W latach 1893-1897 prowadzono roboty udostępniające i przygotowawcze na poziomie 250 m, by następnie rozpocząć eksploatację znajdujących się tu pokładów siodłowych. Pierwszy przekop na poziomie 350m, który pozwolił na udostępnienie pokładów siodłowych ukończono w 1902 roku. Z tego poziomu węgiel zaczęto wydobywać szybem „Łokietek”. W latach 1912-1922 drążono pierwszy przekop na poziomie 500 m, dzięki któremu udostępniono pokład 620. Eksploatację tego pokładu prowadzono w latach 1923-1924.
W 1916 roku czynne były poziomy 135m, 250 m i 340 m, przy czym poziom 135 m był poziomem wentylacyjno-podsadzkowym dla poziomu 250 m. Funkcję wentylacyjno-podsadzkową dla tego poziomu pełnił szyb „Franciszek”.
Roboty udostępniające złoże kopalni „Mysłowice” od chwili powstania kopalni do 1922 roku, a także budowę struktury podstawowych wyrobisk oraz poziomów wydobywczych i wentylacyjnych zakończył wykopany w 1923 roku przekop pochyły, który łączył poziomy 350 i 500.
160 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Mysłowice” 1837-1997
Redakcja – Alfred Sulik,
Redakcja techniczna – Roman Uzdowski
Autorzy tekstów: Stefan Gołas – słowo wstępne, Eugeniusz Sakwerda – problematyka techniczna, Alfred Sulik – początki kopalni, zmiany organizacyjno-własnościowe, wydobycie i zbyt, załoga, organizacje związków zawodowych, streszczenie, dokumentacja archiwalna.
Wydawca „Redakcja Życia Mysłowic” Dwutygodnik Miejski, Mysłowice