160 lat kopalni Mysłowice (cz. 9)

1997

W państwie pruskim 1837 – 1922

Wydobycie i zbyt

Skonsolidowana kopalnia „Mysłowice” nie od razu podjęła wydobycie. W latach 1865-1877 prowadzono wspomniane już prace przygotowawcze związane z technicznym uzbrojeniem kopalni. Dopiero od sierpnia 1877 roku rozpoczęto regularne wydobycie, które od wybuchu I wojny światowej charakteryzowało się dynamicznym wzrostem.

Analizując wydobycie w okresach pięcioletnich stwierdzić można, że wzrastało ono szczególnie dynamicznie do 1890 roku. Największy, bezwzględny przyrost wydobycia o 303,7 tys. ton nastąpił w latach 1850-1890 oraz o 208,5 tys. ton w okresie 1895-1900. Należy nadmienić, że mimo cyklicznie powtarzających się kryzysów gospodarczych w drugiej połowie XIX wieku wydobycie spadło zaledwie o 2 do 3% w 1891, 18992 i 1903 roku. Świadczyło to o wysokiej efektywności kopalni, która pozwalała na utrzymywanie konkurencyjnych cen węgla nawet w okresach głębokiego załamania koniunktury gospodarczej. Wielkim osiągnięciem kopalni „Mysłowice” było przekroczenie w roku 1911, po raz pierwszy w jej dziejach, miliona ton wydobycia. Takim wynikiem mogło wykazać się zaledwie kilka kopalń na Górnym Śląsku. Najwyższy jednak poziom wydobycia 1.055,7 tys. ton kopalnia osiągnęła w 1913 roku, który zdołano przekroczyć dopiero w 1927 roku.

Na wysokim poziomie utrzymywała się efektywność pracy. W latach 1881-1913 wydajność roczna na jednego robotnika wzrosła z 155,2 do 410,8 ton czyli o 164,7%. Natomiast wydajność dniówkowa na jednego robotnika zwiększyła się z 943,6 kg w 1887 roku do 1.374 kg w 1913 roku tj. o 45,7%. Wskaźniki wydajności w kopalni „Mysłowice” były wyraźnie wyższe od średniej na Górnym Śląsku.

Wybuch I wojny światowej zahamował prężny rozwój kopalni. Już w 1914 roku wydobycie obniżyło się o 16,1%, by w 1919 roku spaść do najniższego poziomu, stanowiącego zaledwie 44,1% z roku 1913. Spadkowy trend wykazywała również wydajność pracy. Do 1921 roku wydajność roczna na jednego robotnika zmniejszyła się do 183,3 ton tj. o 44,2%, zaś wydajność dniówkowa jednego robotnika do 681 kg – o 50,5%.

Na znany z wysokiej jakości węgiel z kopalni „Mysłowice” występowało duże zapotrzebowanie. Przez wiele lat wywożono mysłowicki węgiel do centralnych okręgów Niemiec. Korzystano tu z pośrednictwa berlińskiej firmy handlowej węglem „Caesar Wollhiem”, która miała przedstawicielstwo w Mysłowicach. Jednak ze względu na wprowadzone wysokie i upośledzające górnośląskie kopalnie kolejowe taryfy przewozowe sprzedaż węgla na rynki niemieckie stawała się coraz mniej opłacalna.

Tab. 1

Wydobycie kopalni Mysłowice w latach 1877-1921

Do wybuchu I wojny światowej bardzo duże znaczenie miały dla kopalni „Mysłowice” rynki zbytu położonych po drugiej stronie Czarnej Przemszy państw – Austrii i Rosji. Szczególnie chłonne były rynki austriackie, a wśród nich rynek krakowski i wiedeński. Eksport na te tereny był ze względu na niższe koszty transportu bardzo opłacalny. Bowiem węgiel przewożono wodami Czarnej Przemszy na dużych barkach zwanych galarami. W celu udogodnienia wywozu na brzegu Przemszy, niedaleko kopalni „Mysłowice” urządzono port załadunkowy węgla, który połączono kolejką konną z kopalnią. Tą drogą wysyłano rocznie 500 do 700 galarów, załadowanych od 10 do 15 tys. tonami węgla. Transport większej ilości węgla utrudniało nieuregulowane koryto rzeki i związany z tym niski poziom wody zwłaszcza w okresach letnich.

Mniej opłacalny był wywóz węgla do państwa carów, gdyż od każdej barki załadowanej węglem obowiązywało cło wwozowe w wysokości 90 marek. W dodatku dużą konkurencję stwarzała zlokalizowana po drugiej stronie Czarnej Przemszy rampa załadunkowa węgla kopalni „Niwka”.

160 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Mysłowice” 1837-1997

Redakcja – Alfred Sulik,

Redakcja techniczna – Roman Uzdowski

Autorzy tekstów: Stefan Gołas – słowo wstępne, Eugeniusz Sakwerda – problematyka techniczna, Alfred Sulik – początki kopalni, zmiany organizacyjno-własnościowe, wydobycie i zbyt, załoga, organizacje związków zawodowych, streszczenie, dokumentacja archiwalna.

Wydawca „Redakcja Życia Mysłowic” Dwutygodnik Miejski, Mysłowice