1997
W państwie pruskim 1837 – 1922
Warunki pracy i warunki socjalne
Do połowy XIX wieku sprawy robotnicze regulowała fryderycjańska ordynacja górnicza z 5 czerwca 1769 roku. W myśl tych przepisów państwowe urzędy górnicze decydowały o zatrudnieniu, płacach roboczych i finansach kopalni prywatnych. Dopiero od połowy XIX wieku w wyniku wielu ustaw cząstkowych reformowano prawo górnicze, by 21 maja 1860 roku znieść krępującą właścicieli kopalń zasadę dyrekcyjną. Odtąd władzom górniczym zastrzeżono prawo bezpieczeństwa odbudowy górniczej i ochrony powierzchni oraz ochrony zdrowia i życia górników. W celu wymuszenia dyscypliny i posłuszeństwa, odpowiednie paragrafy ustaw górniczych przewidywały kary więzienia dla górników, którzy namawiali do porzucenia pracy lub uczestniczyli w strajkach. Dopiero 24 czerwca 1865 roku wydano Powszechną Ustawę Górniczą, którą nowelizowano w 1892 roku i 1905 roku. Ustawa zobowiązywała właścicieli kopalń do opracowania i wprowadzenia regulaminów pracy.
Regulamin pracy obowiązujący w kopalni „Mysłowice” ustalał zasady przyjęcia do pracy, długość dnia pracy i stawki płac oraz zasady i podstawy zwalniania z pracy. Do 1922 roku górnicy pracowali od poniedziałku do soboty po 10 do 12 godzin dziennie. Wysokość zarobków kształtowała się w zależności od wykonywanej pracy oraz wieku i płci. Zastrzegano jednak, że w przypadku wstrzymania wydobycia nie przysługiwało górnikom żadne wynagrodzenie. Wydatki na płace w przeliczeniu na 1 tonę wydobytego węgla w kopalni „Mysłowice” utrzymywały się w latach 1890-1913 na poziomie 1,866 do 3,183 marek oraz były niższe od średnich dla całego górnośląskiego górnictwa. Obok płacy przysługiwał górnikom niewielki deputat węglowy. Średnia płaca miesięczna górników wzrosła w latach 1881-1913 z 37 do 109 marek oraz utrzymywała się na wysokim poziomie średnich płac w całym górnictwie. Wysokość płac realnych podnosiła możliwość zakupu taniej żywności, zwłaszcza mięsa i mąki w zaborze austriackim. Do 1914 roku wyżywienie górników i ich rodzin było skromne. Chleb, ziemniaki, kapusta kiszona, mleko i słonina oraz rzadziej mięso, wędliny i masło należały do podstawowych w jadłospisie górniczym. Wraz z wybuchem wojny wystąpiły ogromne trudności zaopatrzeniowe, spowodowane niedoborem artykułów żywnościowych oraz gwałtownym wzrostem cen. W tych warunkach kierownictwo kopalni podejmowało starania, aby dostarczyć górnikom konserwy mięsne, mąkę i warzywa.
Główną instytucją socjalną zajmującą się sprawami opieki zdrowotnej i ubezpieczeń górników była Górnośląska Spółka Bracka (Knappschaft) w Tarnowskich Górach. Fundusze kas spółek pochodziły ze składek robotników i właścicieli kopalń. Świadczenia Spółki Brackiej obejmowały bezpłatne leczenie i pobieranie lekarstw w wypadku choroby, zasiłek chorobowy, zaopatrzenie inwalidzkie i emerytalne górników, jak również dla wdów i sierot po zmarłych górnikach. W celu zapewnienia opieki zdrowotnej tarnogórska Spółka Bracka zbudowała w 1858 roku szpital z ponad setką łóżek wraz zapleczem na terenie pomiędzy kopalnią a kościółkiem Świętego Krzyża. Krótko przed wybuchem I wojny światowej rozpoczęto budowę drugiego, bardziej nowoczesnego budynku szpitalnego (Szpital Miejski nr 2).
Po 35-40 latach pracy górnicy uzyskiwali uprawnienia do świadczeń emerytalnych z Kasy Brackiej. Występowały jednak duże rozpiętości między płacami a wysokością świadczeń emerytalnych z Kasy Brackiej. Średnia wysokość zasiłków emerytalnych wynosiła około 40% zarobku rocznego pracującego górnika. Często świadczenia emerytalne nie wystarczały na pokrycie potrzeb życiowych górnika i jego żony.
160 lat Kopalni Węgla Kamiennego „Mysłowice” 1837-1997
Redakcja – Alfred Sulik,
Redakcja techniczna – Roman Uzdowski
Autorzy tekstów: Stefan Gołas – słowo wstępne, Eugeniusz Sakwerda – problematyka techniczna, Alfred Sulik – początki kopalni, zmiany organizacyjno-własnościowe, wydobycie i zbyt, załoga, organizacje związków zawodowych, streszczenie, dokumentacja archiwalna.
Wydawca „Redakcja Życia Mysłowic” Dwutygodnik Miejski, Mysłowice