Kopalnia Neue Przemsa (Nowa Przemsza)

 

Kopalnia przyjęła nazwę od Przemszy, stanowiącej wschodnią granicę pola wydobywczego. Po przeciwnej stronie granicę obszaru eksploatacji wyznaczała linia kolejowa Mysłowice-Oświęcim. Stacja kolejowa na Brzezince graniczyła bezpośrednio z zabudowaniami kopalni.

 

Dogodne położenie oraz dobra jakość węgla miały bezpośredni wpływ na rozwój zakładu. Na przestrzeni kilkudziesięciu lat kopalnia przekształciła się w największy zakład przemysłowy na terenie Brzezinki. Do regularnego wydobycia przystąpiono od 1856 roku. Właścicielami kopalni byli Antoni Klausa i spadkobiercy Luizy Sułkowskiej. W 1861 r. zakład kupił Hubert von Thiele-Winckler. Od 1890 kopalnia roku należała do Katowickiej Spółki dla Górnictwa i Hutnictwa. Do kopalni „Neue Przemsa” włączono pola wydobywcze: Przemsza, Wanda, Josepha I i II, Weichsel, Leopoldine, Glückhilf, Theodor, Freiheit i Frischauf. Rekordowe wydobycie tego okresu osiągnęło w 1873 r. 73 tys. ton.

Początkowo urobek transportowano wodami Przemszy i Wisły w kierunku Krakowa. Przy brzegu Przemszy, poniżej Brzezinki, istniała załadowania węgla na galary (ilustracja). Z uwagi na wzrost popytu na węgiel na rynkach małopolskich, powstał projekt budowy 1,8 km kolejki linowej łączącej port na Przemszy z kopalnią. W późniejszym okresie węgiel transportowano koleją w kierunku Oświęcimia.

Na terenie kopalni znajdowały się: sortownia, elektrownia oraz kilka innych zabudowań gospodarczych. Istniały dwa szyby wydobywcze Franciszka i Paweł. Przy szybie Paweł znajdował się sztuczny zbiornik wodny odprowadzający kanałem wodę do Przemszy. Wydobycie prowadzono na głębokości sięgającej poniżej 300m. Kopalnia wyposażona była w maszyny parowe o sile 4243 KM i maszyny elektryczne o mocy 355 kW. Podziemne chodniki prowadziły na wschód w kierunku rzeki. Do powiększania chodników stosowano w kopalni materiały wybuchowe, co wiązało się z wysokim ryzykiem robót. W sąsiedztwie kopalni zbudowano domy noclegowe dla górników oraz budynek dyrekcji o ciekawych założeniach architektonicznych.

Po przyłączeniu Brzezinki do Polski w 1922 r., kopalnia prowadziła wydobycie z średnim wynikiem ponad 250 tys. ton rocznie. Ten wynik pozwalał na konkurencyjność z dużymi kopalniami „Mysłowice” i „Karol”. Kryzys na rynku węgla z połowy lat 20. XX wieku przyczynił się do likwidacji zakładu w 1925 r. Likwidację przeprowadzono rozbierając drewniane zabudowania sortowni, natomiast dwa kopalniane kominy wysadzono w powietrze. Po 1945 roku na terenach pokopalnianych powstało kilka zakładów, w tym znana wytwórnia porcelany przemysłowej. Po kopalni zostało do dziś klika murowanych zabudowań w rejonie ulic Fabrycznej i Dworcowej.

Na zdj.: Po lewej galary i miejsce ładowania węgla na Przemszy w rejonie Brzezinki. W tle drogowy most graniczny Brzezinka – Wysoki Brzeg. Wydawca pocztówki: M. Bombik, Brzezinka, ok. 1914 r.

Dariusz Falecki

 

Artykuł ten ukazał się na stronie internetowej "Co Tydzień"  www.mysnet.pl

LINK: http://www.mysnet.pl/wiadomosci/1669,kopalnia-neue-przemsa-nowa-przemsza